12 mei 2017 – Anthropologie psychanalytique du racisme et de la xénophobie: l’effet Remus, Francis Martens

Psychoanalytische antropologie van racisme en xenofobie : het Remus-effect

 Zoals de etymologie doet vermoeden, heeft ‘vreemdelingenhaat’ (xenofobie) niet zozeer te maken met haat dan wel met angst voor het vreemde. Ze constitueert de ‘afstelling op basis van het gebrek’ van de relatie tot de ander – vaak verborgen, maar altijd klaar om zich te tonen, zoals vandaag, in de collectieve angst en de ontbinding van de sociale banden.

Op de andere, buiten ons, wordt geprojecteerd wat er van dat enigmatische, beangstige andere in ons is (wat de psychoanalyse het “verdrongen seksueel onbewuste” noemt). De erop volgende paranoïde ‘passages à l’acte’ worden als zelfverdedigingsreacties ervaren. Deze “passages à l’acte” zijn zelfs minder geremd wanneer de ander minder goed is beschermd door de wetten van de groep, en/of naargelang de graad van nabijheid wordt ervaren als een inbreuk: zowel betreffende het eigen grondgebied (excessieve inbreuk) als betreffende het identiteitsgevoel (ondraaglijke gelijkenis).

Het Europese antisemitisme vormt een schoolvoorbeeld. De hedendaagse angst voor de “Arabieren” volgt in haar kielzog. Twee assen, gebaseerd op Freuds eerste drifttheorie (de interactie van het gedrag tot zelfbehoud en de seksuele drift) alsook verbonden met de semiotische registers van contiguïteit en gelijkenis, illustreren het ” Remus-effect ” : Romulus vernietigd Remus – die plotseling de belichaming van “de ander van hetzelfde” was geworden – om zich niet “ver-niet” te voelen.

Deze lectuur doet de meedogenloze coherentie verschijnen tussen een discours dat aanzet tot haat en tot geweld, geïnduceerd door het diaboliseren van de ander.

Francis Martens

Lezing op 12 mei in het Frans

Waar? Au repos des Chasseurs, Avenue Charle-Albert 11, Watermael-Bosvoorde

Ingang niet leden: 15 euro

Accreditering gevraagd

Affiche hier

Voorbereidende tekst hier

Ce message est également disponible en : Frans

%d bloggers liken dit: