17.09.2017 / Enseignements et inspiration de la musique pour la psychanalyse

Openingslezing van de Belgische School voor psychoanalyse

In de Club Antonin Artaud, Grootgodshuisstraat 6 – 1000 Brussel

Nederlandse vertaling ter plaatse door Jan Van Camp.

Opgelet ! autovrije zondag

  • 10u00 Onthaal met koffie
  • 11u00 Benjamin Francart, over Die Kunst der Fuge BWV 1080 van Johann sebastian Bach, geïllustreerd met enkele uittreksels op piano
  • 12u15 gedachtenwisseling met de toehoorders
  • 13u00 Buffet
  • 14u30 Afsluiting

BK : 25 euro, dranken en wijn inbegrepen – Inschrijving EN betaling tegen 10 september op ebp.bsp@gmail.com en op rekeningnummer BE85 0682 2833 5906

Thema van deze openingsdag is de vraag wat de psychoanalyse van de  kunst kan leren. Creativiteit, interpretatie, stilte… muziek en psychoanalyse hebben met elkaar gemeen dat de interpretatie meerdere richtingen kan uitgaan, dat beide disciplines termen gebruiken die hen  niet uitsluitend toebehoren.

Benjamin FRANCART is therapeutisch directeur van de Club Antonin Artaud. Hij is musicus en psycholoog van opleiding. Als pianist wordt hij erg geboeid door de muziekgeschiedenis.  Koor- en orkestdirectie studeerde hij aan het Koninklijk Conservatorium van Brussel en dat van Luxemburg. Hij heeft vele jaren de groep ‘écoute musicale’ georganiseerd waarin hij  fundamentele menselijke vragen voelbaar kon maken voor de deelnemers. Hij zal een lezing geven van 40 min – en dat  begeleiden met uittreksels op de piano. Onze vragen en reacties kunnen daarin een inspiratiebron vinden om onze praktijkbeoefening  te verhelderen.

 Wat kan de psychoanalyse leren van de muziek, hoe kan ze erdoor geïnspireerd worden?        “Die Kunst der Fuge” BWV1080 van Johann Sebastian Bach

“Bij het voltooien van deze fuga, op het moment dat de naam B.A.C.H. als contrasubject werd gebruikt, is de componist overleden.” Deze aantekening op het manuscript van “Die Kunst der Fuge” op de plaats waar het manuscript abrupt afbreekt, zou van de hand zijn van een zoon van de Cantor van Leipzig,  Carl Philipp Emmanuel BACH. “Die Kunst der Fuge” is dus een laatste en onvoltooid oeuvre. Maar is dat op zuiver muzikaal niveau ook echt wel zo? Zou men niet van mening kunnen zijn dat de hele muziek van BACH DE stilte beoogt als finaliteit en de materiële klanken slechts middel zijn om dat te bereiken? Het is trouwens interessant om erop te wijzen dat Bach zich op het einde van zijn leven bevrijdt van de modes van zijn tijd. Hij keert terug naar wat hij beschouwt als zijn fundamenten, nl. naar de oude talen van de meesters uit vroegere tijden. Alweer een paradox voor iemand die in uiterste mate de synthese van de ars nova en de ars antiqua meester was. Laten we nog een stap verder gaan. Bach ontdoet zich ook van de contingenties van de muziek zelf. Daarom kan de “Kunst der Fuge” als een abstract, quasi mathematisch oeuvre aanzien worden. Sommigen zijn van oordeel dat deze muziek niet bestemd is om gespeeld te worden maar gelezen moet worden.                                                                                     Met de hulp van de piano en enkele muziekopnames zou ik graag vanuit mijn standpunt dit oeuvre voor u belichten en verhelderen. Ik zal dus vertrekken vanuit de muziek, van haar essentie zelf en slechts heel sporadisch en uit de verte het leven van Bach als mens evoceren. Dit zou immers volledig ingaan tegen datgene waartoe de Musicus ons uitnodigt, zeker in dit werk.

Wat de muziek in de diepte en verzonkenheid oproept kan voor mijn toehoorders het vertrekpunt vormen voor vrije associatie en het vinden van verbanden met de psychoanalyse. Uiteraard verwacht ik dat het begrip sublimatie tijdens ons gesprek zal opduiken. Maar het belangrijke zal in fine liggen in de kwaliteit van de stilte die op onze ontmoeting zal volgen.

Benjamin Francart

Over de Club Antonin Artaud

De club Antonin Artaud ligt in het hartje van Brussel, in de buurt van het Begijnhof, en is opgericht in 1962 op initiatief van een groep patiënten die op zoek waren naar een alternatief voor de psychiatrie. Bij de stichting werd de Club gedragen door kunstenaars met psychologische problemen, onder wie Jean Raine die een aanhanger was van de Cobrabeweging. De kunstenaarsateliers die door professionelen worden gedragen spelen nog steeds een centrale rol. Als erkend dagcentrum richt de Club zich tot volwassenen met psychologische problemen die levensritme, relaties, een actieve en autonomere plek in de samenleving willen terugvinden. De vzw Club Antonin Artaud onderscheidt zich door drie belangrijke kenmerken :

  • Van bij de oprichting werden kunstenaars betrokken bij de projecten van de Club en die artistieke dimensie is altijd blijven bestaan. De kunst als centreringspunt op het zelf en als schakel tussen het zelf en de wereld maakt de kern uit van de aangeboden begeleiding (cfr de rubriek “textes et publications”): ( info@clubantoninartaud.be). Slechts wanneer de autonomie van de kunstenaarswereld gerespecteerd wordt, kan het rijke potentieel van de ateliers in de zorgsector goede resultaten oogsten. Jean Florence heeft er bezinningsseminaries over gegeven waaruit zijn boek Art et therapie, liaisons dangereuses is voortgekomen.
  • Het tweede specifieke kenmerk is de mogelijkheid om te participeren aan modules; de Club Antonin Artaud biedt een groot aantal ateliers aan, wat een op de individuele persoon afgestemd programma toelaat.
  • Tenslotte biedt de club een institutioneel leven dat georganiseerd wordt rond het geheel van de ateliers. De institutionele therapie is in dit verband een zeer belangrijke referentie.

Via al deze verschillende dimensies biedt de Club Antonin Artaud een afgebakende begeleiding aan met een inter-relationele rijkdom, die het mogelijk maakt om de eigen verankering terug te vinden en de integratie in het eigen milieu en in de maatschappij te verstevigen.

%d bloggers liken dit: